Wyzwolenie Gęsiówki / Liberation of “Gęsiówka” prison camp

Read in English

5 sierpnia 1944 r. żołnierze batalionu AK „Zośka” po brawurowej akcji zdobyli obóz koncentracyjny na terenie ruin getta warszawskiego („Gęsiówka”). W akcji uczestniczył zdobyczny powstańczy czołg. Niemcy wycofali się na Pawiak.
Według danych dowództwa AK wyzwolono 348 więźniów, w tym 24 kobiety. Większość uwolnionych Żydów przyłączyła się do batalionów „Zośka” i „Parasol”. Opanowanie „Gęsiówki” miało istotne znaczenie, ponieważ utworzyło połączenie między Wolą a Starym Miastem poprzez obszar ruin getta.
Inną grupę Żydów, również bardzo liczną (około 100 osób), uwolniono już pierwszego dnia powstania w szkole na Niskiej, opanowanej przez oddział oddział por. Stanisława Sosabowskiego „Stasinka”.

Jewish prisones of KZGesiowka liberated by Polish Soldiers of Home Army Warsaw1944Grupa żydów z Gęsiowki uwolnionych przez żołnierzy kompanni „Giewont” Batalionu „Zośka” dnia 5 VIII 1944 roku. Zdięcie na terenie obozu. Po prawej stronie, na ziemi siedzi Renata Preczep (potem Lubińska), która przeżyła Powstanie. Więzień obok niej (w czarnej marynarce) nazywa się Bronisław Miodowski (potem Bernard Miodon z Paryża). Wśród więźniarek rozpoznano także: Hankę Lux (mieszka w Australii) i Marię Morecką. (Zdjęcie i opis zdjęcia z Wikimedia Commmons)

Zofia Zamsztejn, przeniesiona na Gęsiówkę z Pawiaka tuż przed rozpoczęciem powstania, tak relacjonowała wyzwolenie obozu:
„To był siódmy dzień naszego pobytu na Gęsiówce. Przycupnęłyśmy cichutko na podłodze baraku, bo walki były bliskie i intensywne. W pewnym momencie w oknie stanął jakiś żołnierz. Zrazu myślałyśmy, że to Niemiec, bo mundur nosił niemiecki, ale wkrótce dostrzeżona opaska biało-czerwona wyprowadziła nas z błędu. To był Polak-Powstaniec. Kazał nam szybko biec we wskazanym kierunku. Zerwałyśmy się i wybiegłyśmy jak szalone. Przed nami biegły już tysiące uwolnionych „pasiaków”. Butami robili wyłom w drutach kolczastych, którymi zakratowane były okna baraków. Brakło tchu w piersiach od biegu i ze wzruszenia. To był niezapomniany, zupełnie książkowy moment. Byłyśmy wolne. A potem już normalnie jak ludność cywilna Warszawy wędrowałyśmy z piwnicy do piwnicy. Okopowa, Ogrodowa, Tłomackie, Starówka. Wiem, że dla ludzi powstanie to był okres najpotworniejszych męczarni. Ale dla mnie to był okres cudownie odzyskanej wolności. Najstraszniejsze naloty były lepsze od więzienia i obozu.
Kiedy zorientowałam się w stosunkach i kiedy zdałam sobie sprawę, że lada dzień Starówka upadnie, przerażenie moje nie miało granic. Po takim cudownym odzyskaniu wolności znowu dostać się w ręce zbrodniarzy. Niestety takie było moje przeznaczenie. Starówka upadła, a dalszy mój los, to los biednej umęczonej ludności staromiejskiej. Dworzec Zachodni, Pruszków, obozy koncentracyjne.”

Autorem tekstu jest Michał Zarychta i Artur Łysik. Tekst udostępniony na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Polska (CC BY-SA 3.0 PL) https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/

Aplikacja „Ulice ’44”, gdzie możesz poczytać więcej notek i obejrzeć przebieg Powstania w innych dzielnicach – przespaceruj się po mieście po miejscach związanych z powstaniem:

Ściągnij wersję na Androida.

Ściągnij wersję na iOS.

___

Liberation of “Gęsiówka” prison camp

On August 5th, 1944 soldiers of the AK “Zośka” battalion, after an audacious action, captured the concentration camp located in the ruins of Warsaw Ghetto (so called “Gęsiówka”) a captured tank participated in this action. The Germans retreated to Pawiak prison.
According to the data of AK headquarters 348 prisoners were liberated, including 24 women. The majority of liberated Jews joined the “Zośka” and “Parasol” battalions. The capture of “Gęsiówka” had an essential character, as it created a connection between Wola and the Old City, through the ruins of the Ghetto.
Another group of Jews, also very numerous (about 100 persons), has already been liberated on the first day of Uprising in a school at Niska Street, captured by the unit of lieutenant Stanisław Sosabowski „Stasinek”.

Jewish prisones of KZGesiowka liberated by Polish Soldiers of Home Army Warsaw1944Jewish prisoners of Gęsiowka, a German-Nazi Camp in Warsaw liberated in August 5, 1944 by Polish soldiers from Battalion „Zośka” of Home Army in the beginning of Warsaw Uprising. (Photo and photo’s description from Wikimedia Commons)

Zofia Zamsztejn, relocated to Gęsiówka from Pawiak just a few days before beginning of Uprising, reported on the event of camp’s liberation:
„It was a seventh day of our stay in Gęsiówka. We crouched down silently on a barracks’ floor because fighting was close and fierce. At some point a soldier appeared in a window. Initially we were thinking that he’s a German because he wore German uniform but soon we were put straight by a red and white armband. He was a Polish insurgent. He told to run quickly in a pointed direction. We jumped on our feet and run like crazy. Before us thousands of liberated „stripes” were already running. Using their boots they were making breaches in barbed wire which blocked windows of barracks. We were out of breath because of running and emotion. It was unforgettable, entirely book-story moment. We were free. And after that – normally like whole Warsaw’s civilian population – we were travelling from basement to basement. Okopowa, Ogrodowa, Tłomackie Streets, Old Town district. I know that for other people Uprising was a period of the most horrible torments. But for me it was a period of miraculously regained freedom. The most horrible air raids were better than prison and camp.
When I acquainted myself with situation and realized that the Old Town is going to fall, I felt utter fear. After such miraculous regaining of freedom I was about to fall into hands of criminals. Unfortunately that was my destiny. The Old Town has fallen and my future fortunes was a fate of poor tormented Old Town’s civilians. Western Train Station, Pruszków, concentration camps.

Author: Michał Zarychta i Artur Łysik. The text is licensed Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 PL (CC BY-SA 3.0 PL) https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/.

Read about more events during Warsaw Uprising and see photos in your mobile device – take a walk through the city visiting historical places:

Download Android version (in Polish).

Download iOS version (in English and in Polish).

Published by: Niedowidek

Programista, historyk i archiwista z doświadczeniem w digitalizacji, masowym przetwarzaniu plików graficznych, udostępnianiu czasopism i archiwaliów online, tworzeniu aplikacji mobilnych, systemach informatycznych dla służby zdrowia. Programmer, historian and archivist, experienced in digitization , conversion of large quantities of image files, making journals and archival documents accessible online, creating mobile applications, developing Health Information System.

Dodaj komentarz

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s